Wstęp

Słowa towarzyszą nam każdego dnia – w rozmowach, w szkole, pracy, w internecie. Często traktujemy je jako coś zwyczajnego, ulotnego. Mówimy: „to tylko żart”, „nie przesadzaj”, „to nic takiego”. A jednak dla wielu osób właśnie słowa stają się źródłem bólu, który zostaje na długo.

Słowa mają siłę

Słowa choć nie zostawiają siniaków, mogą głęboko ranić. Obraźliwe komentarze, wyśmiewanie czy wykluczające uwagi uderzają w poczucie własnej wartości. Szczególnie młodzi ludzie, którzy dopiero budują swoją tożsamość, są na to bardzo wrażliwi.

Jedno zdanie potrafi zmienić sposób, w jaki ktoś myśli o sobie:
„Nie nadajesz się”, „Jesteś gorszy”, „Z tobą zawsze jest problem”. Powtarzane wielokrotnie – zaczynają brzmieć jak prawda.

Przemoc, często pozostaje niezauważona

Przemoc nie zawsze ma formę fizyczną. Coraz częściej przybiera postać słów – w szkole, w pracy, a szczególnie w internecie. Hejt, wyśmiewanie, poniżanie czy celowe ignorowanie to przykłady przemocy słownej, które bywają bagatelizowane.

Problem polega na tym, że trudno je uchwycić i udowodnić. A jednak ich skutki są realne:

• obniżona samoocena
• poczucie samotności
• lęk przed kontaktem z innymi
• wycofanie społeczne.

Gdzie zaczyna się dyskryminacja?

Dyskryminacja często zaczyna się od języka. Niewinne z pozoru komentarze mogą utrwalać stereotypy i podziały:

• „Dziewczyny się do tego nie nadają”
• „On jest stąd, więc wiadomo…”
• „Tacy ludzie zawsze mają problem”

Takie słowa nie tylko ranią konkretną osobę – wpływają na całe otoczenie. Budują atmosferę braku szacunku i przyzwolenia na nierówne traktowanie.

Co możemy zrobić?

Przeciwdziałanie przemocy słownej nie wymaga wielkich działań – zaczyna się od codziennych wyborów.

Zwracajmy uwagę na własny język – Zanim coś powiemy, warto zadać sobie pytanie: czy to nie zrani drugiej osoby?

Reagujmy – Milczenie często oznacza przyzwolenie. Nawet proste „to nie jest w porządku” może zrobić różnicę.

Wspierajmy innych – Czasem wystarczy rozmowa, obecność lub okazanie zrozumienia, by ktoś poczuł się mniej samotny.

Dawajmy przykład młodszym – Dzieci i młodzież uczą się poprzez obserwację. To, jak mówimy do innych, kształtuje ich postawy.

Słowa mogą też budować

Na szczęście słowa mają nie tylko moc ranienia, ale też wspierania. Dobre słowo, pochwała czy zwykłe „dziękuję” potrafią poprawić komuś dzień, a czasem nawet zmienić jego sposób myślenia o sobie. To od nas zależy, jakiego języka używamy – czy będzie on dzielił, czy łączył.

Tworzenie bezpiecznej, życzliwej społeczności to zadanie dla każdego z nas. Szacunek w komunikacji nie jest oznaką słabości, lecz dojrzałości. Bo choć słowa są niewidzialne – ich skutki pozostają bardzo realne.

Zakończenie

Słowa mają znaczenie – większe, niż często jesteśmy skłonni przyznać. Mogą ranić, wykluczać i budować mury między ludźmi, ale mogą też wspierać, dodawać siły i tworzyć poczucie wspólnoty. To, w jaki sposób się komunikujemy, wpływa nie tylko na pojedyncze osoby, lecz także na jakość życia całej społeczności.

Dlatego warto zatrzymać się na chwilę i zastanowić nad własnymi słowami. Każdy z nas ma wpływ na to, czy nasze otoczenie będzie miejscem życzliwym i bezpiecznym, czy pełnym napięć i podziałów. Wybór należy do nas – każdego dnia, w każdej rozmowie.

Agnieszka Żebrowska – Wiceprezes Fundacji Amicus Cordis, wieloletni wykładowca i szkoleniowiec

Bibliografia:

Agatston P.W., Limber S.P., Cyberprzemoc wśród dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2010

Chałubińska – Jentkiewicz K., Nowikowska M., Wąsowski K., Media w erze cyfrowej. Wyzwania i zagrożenia, Wolters Kluwer Polska, 2021

Kowalewski M., Jakubiak M. (red), Cyberprzemoc szczególnym zagrożeniem społeczeństwa informacyjnego, Politechnika Warszawska, 2021

Modrzyński R., Nowe uzależnienia młodego pokolenia. Od przyjemności do przymusu, Difin, 2021