Wstęp

Rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych w XXI wieku znacząco wpłynął na sposób funkcjonowania młodzieży w społeczeństwie. Internet oraz media społecznościowe stały się integralną częścią życia codziennego, szczególnie wśród dzieci i młodzieży. Oprócz licznych korzyści wynikających z cyfryzacji, pojawiły się także nowe zagrożenia, w tym cyberprzemoc, będąca współczesną formą przemocy rówieśniczej.

Definicja i charakterystyka cyberprzemocy

Cyberprzemoc (ang. cyberbullying) to forma agresji realizowana za pośrednictwem technologii cyfrowych, takich jak internet, telefony komórkowe czy portale społecznościowe. Obejmuje działania mające na celu wyrządzenie szkody drugiej osobie poprzez jej ośmieszanie, zastraszanie, nękanie lub wykluczanie z grupy.

W odróżnieniu od tradycyjnej przemocy rówieśniczej, cyberprzemoc charakteryzuje się:

• anonimowością sprawcy,
• nieograniczonym zasięgiem oddziaływania,
• trudnością w usunięciu raz opublikowanych treści (tzw. długa żywotność przekazu),
• ciągłością (ofiara może być narażona na przemoc przez całą dobę).

Formy cyberprzemocy i jej przyczyny

Cyberprzemoc przybiera różnorodne formy, wśród których najczęściej wyróżnić można:

• hejt– obraźliwe komentarze publikowane w internecie,
• trolling – celowe prowokowanie konfliktów,
• wykluczenie cyfrowe – celowe ignorowanie lub usuwanie z grup internetowych,
• flaming – agresywne, wulgarne dyskusje online,
• outing – ujawnianie prywatnych informacji lub tajemnic,
• impersonacja – podszywanie się pod inną osobę,
• rozpowszechnianie kompromitujących materiałów (np. zdjęć, filmów).

Zjawisko cyberprzemocy ma złożone podłoże i trudno wskazać jednoznacznie jej przyczyny. Do głównych czynników sprzyjających jej występowaniu należą:

• brak bezpośredniej konfrontacji z ofiarą, co obniża empatię sprawcy (sprawca ukrywa się za ekranem komputera, telefonu),
• potrzeba akceptacji w grupie rówieśniczej,
• anonimowość i poczucie bezkarności,
• niski poziom kompetencji społecznych i emocjonalnych,
• wpływ środowiska rodzinnego (np. brak kontroli rodzicielskiej),
• presja społeczna oraz normy funkcjonujące w grupie.

Skutki cyberprzemocy

Podobnie jak w każdym innym rodzaju przemocy, konsekwencje cyberprzemocy mogą być bardzo poważne i długotrwałe. Dotykają one zarówno sfery psychicznej, jak i społecznej funkcjonowania ofiar

Do najczęstszych skutków należą:

• obniżone poczucie własnej wartości,
• depresja i lęk,
• izolacja społeczna,
• problemy w nauce,
• zaburzenia snu,
• w skrajnych przypadkach – zachowania autodestrukcyjne, w tym próby samobójcze.

Nie bez znaczenia są także konsekwencje dla sprawców, u których może utrwalać się agresywny styl zachowania oraz brak odpowiedzialności za własne czyny.

Przeciwdziałanie cyberprzemocy

Skuteczne przeciwdziałanie cyberprzemocy wymaga zaangażowania wielu podmiotów: szkoły, rodziny, instytucji państwowych oraz samych uczniów.

Do najważniejszych działań profilaktycznych należą:

• edukacja cyfrowa i medialna,
• rozwijanie kompetencji społeczno-emocjonalnych,
• budowanie świadomości konsekwencji prawnych,
• wsparcie psychologiczne dla ofiar,
• promowanie postaw empatii i odpowiedzialności,
• wdrażanie programów profilaktycznych w szkołach,
• monitorowanie aktywności dzieci w internecie przez rodziców.

Istotną rolę odgrywa również szybka reakcja na przejawy przemocy oraz tworzenie bezpiecznego środowiska, w którym ofiary mogą zgłaszać problem bez obawy przed stygmatyzacją.

Zakończenie

Cyberprzemoc stanowi kontynuację lub rozszerzenie tradycyjnej przemocy rówieśniczej. Często te dwa zjawiska współwystępują – konflikty zapoczątkowane w świecie rzeczywistym przenoszą się do przestrzeni cyfrowej i odwrotnie. Jednak cyberprzemoc jest trudniejsza do kontrolowania przez dorosłych i instytucje edukacyjne, co czyni ją szczególnie niebezpieczną.

Cyberprzemoc stanowi poważne wyzwanie współczesnego społeczeństwa, szczególnie w kontekście funkcjonowania młodzieży w środowisku cyfrowym. Jako forma przemocy rówieśniczej wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego zarówno działania profilaktyczne, jak i interwencyjne. Kluczowe znaczenie ma edukacja oraz współpraca wszystkich podmiotów odpowiedzialnych za wychowanie i bezpieczeństwo młodego pokolenia. Tylko poprzez świadome i skoordynowane działania możliwe jest ograniczenie skali tego zjawiska i jego negatywnych konsekwencji.

Agnieszka Żebrowska – Wiceprezes Fundacji Amicus Cordis, wieloletni wykładowca i szkoleniowiec

Bibliografia:

Agatston P.W., Limber S.P., Cyberprzemoc wśród dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2010

Chałubińska – Jentkiewicz K., Nowikowska M., Wąsowski K., Media w erze cyfrowej. Wyzwania i zagrożenia, Wolters Kluwer Polska, 2021

Kowalewski M., Jakubiak M. (red), Cyberprzemoc szczególnym zagrożeniem społeczeństwa informacyjnego, Politechnika Warszawska, 2021

Modrzyński R., Nowe uzależnienia młodego pokolenia. Od przyjemności do przymusu, Difin, 2021